I ovi, kao i svi prethodni, izbori u Bosni i Hercegovini pokazali su da su birački odbori problem i prepreka na putu ka poštenijim izborima, a odgovornost za to, kako smatraju stručnjaci, osim biračkih odbora snose i opštinske i gradske izborne komisije te Centralna izborna komisija BiH, ali i političke partije.

I u samoj Centralnoj izbornoj komisiji Bosne i Hercegovine istakli su da su se i 2022. godine birački odbori pokazali “kao najslabija karika u lancu upravljanja izbornim procesom u BiH”.

“Još jednom se pokazala opravdana inicijativa Centralne izborne komisije BiH za izmjene Izbornog zakona BiH u vezi sa sastavom i načinom popune biračkih odbora, jer očigledno krajnje ispolitizovani birački odbori svojim nezakonitim postupanjima i neizvršavanjem zadataka nanose nemjerljivu štetu izbornom procesu u BiH”, rekli su u Centralnoj izbornoj komisiji Bosne i Hercegovine.

Inače, birački odbori sastavljaju se od članova koje uglavnom delegiraju političke partije i na ovim izborima bilo ih je oko 50.000. U suštini, oni su zaduženi za sam proces glasanja, a kasnije i brojanje listića, i od njih najviše zavisi kako će proteći izborni dan i koliko će biti malverzacija na izborima.

Koliko je bitno mjesto u biračkom odboru za političke partije najbolje govori to što se tim mjestima trguje, a što je javna tajna. I mnoge partije i nezavisni kandidati ulaze u izbornu trku samo da bi dobili članstvo u biračkim odborima koje kasnije prodaju većim političkim partijama, a koje na kraju krajeva između sebe dogovaraju i trguju tim mjestima.

“Problem jesu birački odbori, ali ima tu odgovornosti i Centralne izborne komisije i političkih partija te članovi gradskih i opštinskih izbornih komisija. Svi su pomalo odgovorni i nisu svi članovi biračkog odbora loši, ima tu dobrih ljudi i profesionalaca i ne treba generalizovati. Treba više edukovati članove biračkih odbora. Imate situacije da oni koji obučavaju članove biračkih odbora na testu koji članovi treba da polože čitaju tačne odgovore. Posljedica toga je da dođu ljudi koji ne znaju i svi snose odgovornost”, rekao je za “Nezavisne novine” Vehid Šehić, bivši predsjednik Centralne izborne komisije.

Kako bi se koliko-toliko smanjile neregularnosti u izbornom procesu, Šehić ističe da je osim edukacije važno i uvođenje skenera, jer se skeniranjem biračkih listića mogućnost manipulacije sa zapisnicima svodi na minimum.

“Skeniranjem listića rezultati sa svakog biračkog mjesta automatski se šalju, budu brzo i rezultati i bude onemogućeno ovo što se sada dešava – od prepravljanja zapisnika i uništavanja glasačkih listića, do popunjavanja praznih listića. Uvođenjem skenera blokira se bilo kakav rad nakon što se zatvore biračka mjesta i onda mogu raditi šta žele, ali ne može ući u sistem. To je jedino rješenje da imamo koliko-toliko poštene izbore”, naglasio je Šehić.

Inače, i nakon ovih izbora sve optužbe za neregularnosti idu u pravcu biračkih odbora, koji su i najodgovorniji za brojanje listića i upisivanje rezultata u zapisnike, a zbog sve većih optužbi iz izbora u izbore sve teže je pronaći članove koji su spremni da budu u biračkom odboru.

Na nedavno završenim izborima uhapšeno je pet članova biračkih odbora u Novom Gradu, što se desilo prvi put, i to svih pet zbog sumnje da su počinili krivično djelo prevara. Oni su prije nego što su otvorena biračka mjesta popunili i u kutije ubacili glasačke listiće.